Diyarbakır Ulu Camii’nin Restorasyonu Tartışma Yarattı: “Estetik Müdahale Gerekli mi?”

Mehmet Zeki Özer Özel

 Şehir Araştırmaları Merkezi Kurucusu Mehmet Ali Abakay, caminin özellikle giriş cephesinde görülen izler ve yüzey bozulmalarına ilişkin dikkat çeken bir değerlendirme yayımladı.

Abakay, caminin giriş bölümünde yer alan ve 19. ile 20. yüzyıla ait olduğu düşünülen tahribat izlerinin mevcut haliyle korunmasının “estetik açıdan olumsuz bir görüntü oluşturduğunu” belirterek, bu alanlarda daha ileri bir restorasyon müdahalesi yapılması gerektiğini savundu.

“Görsel bütünlük sağlanmalı” çağrısı

Şehir Araştırmaları Merkezi adına yapılan açıklamada, tarihî yapılarda arkeolojik koruma ilkesinin önemine dikkat çekilirken, bazı durumlarda yapının estetik bütünlüğünü bozan unsurların da yeniden ele alınabileceği ifade edildi.

Abakay, özellikle bazalt taşından inşa edilmiş Diyarbakır mimarisine dikkat çekerek, yıllar içinde oluşan aşınma ve tahribatın “ustalıklı bir taş işçiliğiyle giderilebileceğini” ileri sürdü. Açıklamada, bu tür müdahalelerin yapının özgünlüğünü bozmayacağı, aksine tarihi dokuyu daha anlaşılır ve bütünlüklü hale getireceği görüşü dile getirildi.

Hasankeyf ve diğer restorasyonlar örnek gösterildi

Açıklamada ayrıca Türkiye’de daha önce gerçekleştirilen bazı büyük ölçekli restorasyon ve taşıma projeleri de örnek gösterildi. Özellikle Hasankeyf’teki tarihi yapıların taşınarak yeniden inşa edilmesi ve bazı cami-minare örnekleri üzerinden, benzer müdahalelerin teknik olarak mümkün olduğu vurgulandı.

Abakay, bu bağlamda Diyarbakır Ulu Camii’nin giriş cephesinde görülen bozulmaların da “aynı taş malzeme ile yeniden şekillendirilerek giderilebileceğini” savundu.

“Yetkili kurullar karar vermeli” vurgusu

Şehir Araştırmaları Merkezi açıklamasında, söz konusu müdahalelerin ancak üst kurul onayı ve uzman değerlendirmeleriyle yapılabileceği de özellikle vurgulandı. Metinde, mevcut görünümün kamuoyunda rahatsızlık oluşturduğu ifade edilerek, ilgili kurumlara çağrıda bulunuldu:

“Bu hizmetin tarihî yapıdan esirgenmemesi, gerekli teknik ve bilimsel onaylar çerçevesinde değerlendirilmesi gerekmektedir.”

Koruma mı, müdahale mi?

Uzmanlar arasında sıkça tartışılan “koruma mı yoksa bütünleme mi?” sorusu, Diyarbakır Ulu Camii üzerinden yeniden gündeme gelmiş durumda. Arkeolojik restorasyonlarda genel kabul gören yaklaşım, yapının tarihî izlerini mümkün olduğunca korumak yönünde olsa da, bazı çevreler estetik bütünlüğün de göz ardı edilmemesi gerektiğini savunuyor.

Diyarbakır’ın simge yapılarından biri olan Diyarbakır Ulu Camii, bu tartışmayla birlikte yalnızca bir ibadet mekânı değil, aynı zamanda kültürel mirasın nasıl korunması gerektiğine dair süregelen bir mimari tartışmanın da merkezine oturmuş durumda